Alf Holmelid

Vi ser no ein massiv kampanje for å redusere formuesskatten. Dei rike som blir råka av denne skatten, brukar store summar til annonsering og ulike former for utspel. Det er ikkje måte på kor fårleg denne fordelande skatten er for fedrelandet.

Intressekamp og kamp om fordeling av verdiskapinga i samfunnet er ikkje noko nytt. Dei rike kjempar no ein offensiv kamp for si fortelling om kvifor dei må få behalde meir av den felles verdiskapinga. At grupper kjempar for sine interesser, er ein del av demokratiet.

Men det som undrar meg, er korleis media opptrer i denne interessekampen. Dei brukar i stor grad kjente rikingar som ekspertar og ekspertkommentatorar. Det er som om journalistane og redaksjonane ikkje har fått med seg at dei rike har eigeninteresse i denne striden. Kvifor brukar ikkje media i større grad folk frå akademia og andre uavhengige forskingsmiljø? Er det fordi dei ikkje trekkjer opp dei skrekkscenaria som media likar så godt, men ofte avviser eller tonar ned påstandane?

Mange vil hevde at dei som har bygd opp ein formue, har ein kompetanse det er verdt å lytte til. Det må vi gjerne gjere. Men vi må ikkje gløyme at dei har omfattande eigeninteresser i dette spørsmålet. Det er heller ikkje gitt at den kompetansen som må til for å skape seg ein formue i det til ei kvar tid gjeldande økonomiske system, er den same som skal til for å bygge eit velferdssamfunn.

Forskjellane i Noreg aukar. Den rikaste ein-prosent auka sin del av nettoformuen her i landet frå 18,1 prosent i 2012 til 22,3 prosent i 2022. Trass i dette ser vi no ein intens kamp for å legge til rette for at dei rike kan bli endå rikare.

Vi blir fora med propaganda frå alle kantar. Rikingar gir av si overflod til organisasjonar som driv ein massiv påverkingskampanje med medieoppslag og store annonsar. Den politiske høgresida hengjer seg på, og media stiller velvillig opp.

Den store stygge ulven for dei rike er formuesskatten. Den er ein katastrofe for næringslivet blir det hevda. Men påstandane er ofte generelle og manglar konkrete tal. Det er populært å trekke fram enkeltbedrifter som eksempel, men også her er det ofte mangelfulle opplysningar.

Fakta stemmer ikkje alltid med dei store orda. Derfor er det no etablert ei nettside som ettergår og kvalitetssjekkar påstandane om effekten av formuesskatten. Lenke her. Her finn du faktasjekk av mange av dei eksempla som kampanjene til støtte for dei rike har brukt. Utspelet frå Hennig-Olsen er blant dei.

Aukande forskjellar er ikkje berre eit moralsk spørsmål. Det er også ei demokratisk utfordring. Konsentrasjon av eigedom er konsentrasjon av makt.

Eg blir ofte møtt med at det er misunning som ligg bak engasjementet mot aukande forskjellar. Det lever eg godt med. Dette er eit argument venstresida alltid har blitt møtt med i kampen for betre fordeling av verdiskapinga i samfunnet. Lenge gjekk utviklinga i riktig retning, men no har trenden snudd. Dei rike brukar sin rikdom og sin popularitet i media til å kjempe for å auke sin rikdom. Det er ei utvikling vi bør stå opp i mot.

Tenk deg at nokon for 20 år sidan hadde foreslått ein film der hovedpersonen hadde oppført seg som Trump gjer i dag. Den hadde blitt nedsabla som for fantastisk og for urealistisk. Men det er utruleg korleis makt og frykt kan endre folks haldningar.

Trump sikrar seg stadig større makt ved å gå i strupen på alle som er kritiske. Han trugar politiske opponentar med svertekampanjar som kan ta frå dei attval, og han trugar media med dyre rettssaker. Teknologigigamtar som har vore kritiske, vågar ikkje anna enn å krype til korset og hylle den nye herskaren.

Generalsekretæren for verdas sterkaste militærallianse kryp og smiskar for Trump så ein får lyst til å snu seg bort frå den nedverdigande forestillinga. Men han er ikkje åleine. Statsleiarane i NATO kappast om å skryte uhemma av ein politikk dei knapt kan vere samde i. Kva er det som skjer?

Smiskinga skal visstnok vere ein taktikk for å unngå at herskaren kjem i dårleg humør og straffar leiarar som fell i unåde, med enorme tollsatsar. Eit anna trugsmål som ligg i lufta, er å trekke seg heilt eller delvis ut av forsvarssamarbeidet.

Det er forståeleg at mange går på tå hev overfor ein herskar med enorm økonomisk og militær makt. Men kva skjer på lang sikt når dette spelet utviklar seg? Eg synes alt å sjå at ein del kommentatorar leitar fram positive ting ved herskaren si maktutøving.

Makt fasinerar, og det er eit menneskeleg behov å finne grunngjevingar for det ein faktisk gjer i den situasjonen ein er plassert i. No er det jamvel folk som seriøst diskuterer om herskaren bør få fredsprisen – for å få han i godt humør og ikkje skade verdsfreden.

Vi bør ikkje berre frykte kva herskaren kan finne på. Vi bør frykte kva det gjer med oss å etterrasjonere alt han gjer.

Kameratar

Vi lever i ei tid der diktatur og ekstreme høgrekrefter trugar frå mange kantar.

For første gang etter andre verdskrig er det krig i Europa. Putin og Russland har brutt folkeretten og gått til angrep på ein nabostat. Resultatet er store lidingar og tap av menneskeliv på begge sider av fronten. Ukraina kjempar ein tapper kamp for å forsvare sitt land og sitt folks, og dei treng vår støtte.

———

I USA har ein autoritær leiar fått makta. Landet har fått ein president som riv ned forskjellen mellom sanning og løgn – mellom fakta og ville påstandar – mellom kunnskap og konspirasjonsteoriar. Han går til angrep på den frie pressa og på ytringsfridomen – og han trugar alle kritiske røyster.

Trump riv ned statsapparatet for å samle meir makt på eigne hender. Han allierer seg med  verdas rikaste og mektigaste forretningsfolk og skaper eit oligarki som trugar demokratiet. Dei som betalar prisen, er folk flest som får prisauke, dårlegare velferd og utrygge jobbar. USA manglar diverre ei sterk fagrørsle som kan stå opp i mot desse høgrekreftene og kjempe for rettferdig fordeling.

———-

Trump har også gitt full støtte til Israel si valdelege krigføring i Gaza. Nesten femti tusen palestinarar er drept og to millionar er på flukt. Gaza har eit enormt hjelpebehov. Men Israel stengjer grensene for naudhjelp. Det er eit alvårleg brot på folkeretten. No må Norge viser handlekraft. Det er på tide å trekkjer Oljefondet ut av selskap som har relasjon til ulovlige busetnader.

———

Også i Europa er ytre høgre på frammarsj. Vi har sett det i Polen og i Italia der det er tette band til høgrekreftene både i USA og Russland. Vi ser det også i ei rekke andre europeiske land – ikkje minst Tyskland. Eit parti med røter i nazismen er i ferd med å bli det største partiet med sterk støtte frå oligarkiet i USA. Dette er ei skremmande utvikling som vi må ta på alvor og kjempe i mot på tvers av landegrenser. Vi treng ei sterk fagrørsle og ei sterk venstreside for å snu denne utviklinga. Solidaritet og velferd for alle er den beste medisinen mot ytre høgre.

——-

Den nye høgrebølgja slår også inn over vårt land. Dei rike blir stadig rikare samtidig som folk flest slit med prisauke og høge renter. Kvifor skal nokon tene tjue ganger meir enn statsministeren og femti ganger meir enn folk flest? Kvifor stikk kapitaleigarane av med ein stadig større del av verdiskapinga i samfunnet? På tross av denne utviklinga får rikingane førstesideoppslag i media når dei sutrer over skattetrykket. Her må venstresida og fagrørsla slå tilbake. Vi har kjempa fram ein samfunn med moderate forskjellar. Det er vi stolte av, og det vil vi fortsatt kjempe for.

Fordeling av rikdom er ikkje berre eit spørsmål om rettferd. Det er også eit spørsmål om makt. Vi ser det tydeleg med framveksten av oligarkiet som trugar demokratiet i USA. Og vi ser tendensar til det same her i landet. Dei rike spyttar pengar inn i organisasjonar som kjempar for at dei skal betale mindre skatt til fellesskapet. Dei kjempar for ein politikk som vil svekke samfunnstilliten og demokratiet.

Mindre stat og kutt i velferd står sentralt i den nye høgrebølgja. Vi får stadig oftare høyre at vi må våge å kutte i velferd. Vårt svar må vere omfordeling. Det skaper sterkare fellesskap og fremmar produktiviteten. Vi har skapt ein velferdsmodell som mange land misunner oss. Høgresida må ikkje få rasere denne samfunnsmodellen for å gi skattelette til dei rike. Vi må forsvare sjukeløna og  andre velferdsgode som fagrørsla og venstresida har kjempa fram.

Eit anna særtrekk ved den nye høgrebølga er kamp mot klimatiltak. Det skjer samtidig som dei negative konsekvensane av klimaendringane blir tydlegare for kvar dag som går. Denne utviklinga råkar utsette grupper og trugar framtida til våre barn og barnebarn. Klimaskeptikarane har heller ikkje forstått at god klimapolitikk er god næringspolitikk.

Årets stortingsval blir ein viktig milepel i kampen mot den nye høgrebølgja. Vi må halde høgrepartia ute frå regjeringskontora. Men det er ikkje nok. Vi må stemme fram eit storting som kan føre ein meir offensiv kamp for fordeling og miljø. Saman med fagrørsla skal vi vinne kampen for eit solidarisk samfunn.

Fortsatt god første mai.

Dei siste åra har eg dratt nytte av helse- og omsorgstenestene i kommunen. Det har vore ei positiv oppleving. Eg har møtt eit knippe engasjerte tilsette både ute i felten og i administrasjonen. Ulike deler av det kommunale apparatet jobbar saman for å gi eit godt og tilpassa tenestetilbod, og eg får råd om kva eg bør søkje om. Det har aldri falt meg inn å bytte ut eit element i dette komplekse samspelet med folk frå kommersielle konsern med kontor i eit skatteparadis. Men det er dette det nye bystyrefleirtalet legg opp til.

Eg har store problem med å sjå kva tilleggsverdi det vil gi å bytte ut nokre av dei kommunale  helsearbeidarane med folk frå eit kommersielt selskap. Når du kjem i ein situasjon der du treng kommunale helsetenester, så er det mykje å ta stilling til. Det siste du treng i ein slik livssituasjon er å stresse rundt på internett for å finne ut kva tenestetilbydar du skal velje. Eg har til gode å møte brukarar som ønskjer å bytte ut dei kommunale helsearbeidarane med folk frå kommersielle selskap.

Mange ulike organisasjonsledd og faggrupper må jobbe saman for å betre livskvaliteten til brukarar av kommunale helsetenester og deira pårørande. Eksterne arbeidstakarar med kommersielle arbeidsgivarar vil komplisere dette samspelet. Det blir fleire aktørar å koordinere, og det kjem inn eit kompliserande element ved at vi får arbeidstakarar som må styrast gjennom kontraktar. Anbod og kontraktar som gjerne går over mange år, gir mindre fleksibilitet til å tilpasse helsetilbodet når behovet endrar seg. Det er spesielt uheldig i ein situasjon der kommunen står overfor store omstillingar.

Dersom det nye fleirtalet i bystyret får gjennomslag for såkalla fritt brukarval for heimesjukepleie, så må kommunen bygge opp juridisk kompetanse på dette feltet. Vi må bruke pengar på å prøve å utarbeide juridisk haldbare spesifikasjonar for tenestekvalitet – pengar som kunne gått til førstelinja. Å utarbeide juridisk haldbare kvalitetskrav i kontraktar er ikkje det same som å utvikle kvaliteten i eigen organisasjon.

Privatisering av lovpålagte kommunale helsetenester kan bli dyrt for kommunen. I tillegg til transaksjonskostnader (anbod og kontroll) så kan det komplisere og fordyre organisasjonsmodellen for eit komplekst tenestetilbod. Det kan også skape juridiske komplikasjonar i tilfelle der Statsforvaltaren finn at tilbodet ikkje blir utført i samsvar med lover og reglar.

Så kvifor vil fleirtalet i bystyret privatisere kommunale helsetenester trass i auka kostnader og store organisatoriske og juridiske utfordringar? Det er vanskeleg å sjå noko anna motiv enn privatiseringsideologi.

Alf Holmelid

Innlegget er publisert i Fvn