Det nye klassesamfunnet skaper høgrepopulisme

forskjellarDen ytterleggåande høgrepopulismen har mange framtoningar. Men felles er at den spelar på rasisme, framandfrykt og forsvar av «nasjonale verdiar». Det florerer med konspirasjonsteoriar om hemmelege alliansar som har til formål å knekke oss og vår kultur med masseinnvandring. Dei største fiendane er dei naive politikarane som ikkje ser dette, og som fortener å bli stempla som landssvikarar. Du skal ikkje leite lenge før du finn slike haldningar på nettet, og synspunkta bryt seg gradvis veg inn i den offentlege samtalen.

Høgrepopulistiske parti av ulik valør har stor framgang i dei fleste demokratiske land, og mange av dei leflar med rasistiske og fascistiske synspunkt. Men det er liten grunn til å tru at alle som støttar opp om slike parti, står for desse ekstreme standpunkta. Kva er det då som får folk til å stemme på dei høgrepopulistiske partia?

Vi har over tid sett to tydelege trendar i dei vestlege landa. Folk kjenner stadig sterkare på at det blir større avstand mellom veljarane og dei som styrer. Makta og beslutningane blir flytta lenger bort, og kontakten med dei som må leve med konsekvensane, er fullstendig borte. I tillegg har det utvikla seg eit sjikt av folk med makt og innflytelse  – eit sjikt som har meir til felles med likesinna i andre land, enn med folk flest i det landet dei kjem i frå.

Den andre sterke trenden er frustrasjon over at velstanden blir ujamt fordelt. Vi har hatt økonomisk vekst, og forskjellane mellom land har blitt redusert. Men forskjellane internt i landa har auka. Marknadsliberalismen har skapt ein nytt klassesamfunn med utrygge og lågt betalte jobbar. Fagrørsla som kjempar for fordeling og solidaritet, er på vikande front.

Kombinasjonen av desse to trendane skaper grobotn for høgrepopulisme. Folk som kjenner seg neglisjerte og urettvist behandla av makteliten, ropar på nye løysingar og sterke leiarar som kan rydde opp og stengje grensene mot alt som trugar.

Kva er venstresida sitt svar på denne utviklinga? Er løysinga å legge seg tettare opp til høgrepopulistane og deira syn på kva som trugar samfunnet? Eg trur ikkje det. Eller rettare sagt, eg er overtydd om at det er ein farleg veg å slå inn på. Vi må blankpusse våre eigne ideal og vår eigen samfunnskritikk. Høgrepopulistane går til angrep på det dei kallar kultureliten, men dei snakkar lite om det reelle problemet – den globale kapitalmakta.

Venstresida må skjerpe kampen mot dei internasjonale kapitalkreftene og den offensive marknadsliberalismen som har skapt det nye klassesamfunnet. Vi kan ikkje leve med eit lausarbeidarsamfunn og eit arbeidsliv der dei seriøse aktørane blir pressa ut. Vi kan heller ikkje leve med at store globale konsern kan vri seg unna å betale skatt. Når politikarane toar sine hender og klagar på at dei ikkje har verkemiddel til å stoppe denne utviklinga, er det ikkje rart at folk blir forbanna og vil prøve noko nytt.

I staden for å temme den globale kapitalismen og ta tilbake den demokratiske styringa, så går utviklinga i motsett retning. Vi diskuterer i fullt alvor å inngå avtaler der globale konsern kan saksøkte nasjonalstatar og overstyre nasjonale parlament. Ikkje rart at folk lurer på kva politikarane held på med, når dei vil la kapitalkreftene styre over demokratiet og dei folkevalde. Her har sosialdemokratiske parti ofte svikta. Det er på tide å ta eit oppgjer med denne utviklinga dersom sosialdemokratiet skal ta tilbake noko av sin posisjon og bidra til ei sterk og offensiv venstreside som kan stå i mot høgrepopulismen.

Vi må ta den ideologiske kampen mot dei forskrudde verdiane til høgrepopulistane og møte dei med våre verdiar bygd på solidaritet og menneskeverd. Men minst like viktig er det å ta kampen mot utviklinga av eit nytt klassesamfunn. Taper vi den, kan vi tape kampen mot høgrepopulismen og i ytste konekvens tape demokratiet.

Kulturkrig eller klassekamp

cropped-solidarity_by_matzekNyleg blei ei ung nordlandsjente tildelt eit par prisar frå norske aviser. Vi etterlyser ofte unge stemmer i den offentlege debatten, så ein skulle tru at dette blei tatt godt imot. Men nei. Jenta hadde feil hudfarge og feil religion, og ho var ikkje audmjuk nok. Som innvandrar og ung kvinne burde ho ikkje uttale seg utan først å takke for at ho fekk komme til vårt gjestfrie land.

Så braut helvete laus. Høgrepopulistiske aviser og nettstader frå Nettavisa, via Resett og Document.no til dei mørkaste krokane på internett kokte over av hat og aggresjon. Det er tydeleg vis ikkje måte på kva ulukker som kan ramme oss om vi lar slike folk sleppe till i samfunnsdebatten. Når dei naive idealistane på venstresida har vore dumme nok til å sleppe dei inn i landet vårt, så må vi i alle fall mobbe dei bort i frå rampelyset før kulturen vår blir trampa ned, er omkvedet.

Denne kampanjen mot den unge jenta er berre eit lite eksempel på kva dei høgrepopulistiske kreftene i Noreg driv med. Nettet og kommentarfelta flommar over av aggresjon og grove trugsmål mot  innvandrarar – spesielt muslimar og kvinner. Men det er ikkje kommentarfelta som har skapt denne hetsen. «Media» som Nettavisen, Resett og Document.no har spesialisert seg på redaksjonelle innlegg som legg opp til at kommentarfelta og sosiale media skal følgje opp dei halvkveda visene. Og denne «journalistikken» er i ferd med å diffundere inn i resten av media.

Det er legitimt å diskutere omfanget av innvandring. Men det som høgresida driv med, er noko heilt anna. Dei har ein bevisst strategi som skal skape frykt og konflikt. Høgrekrefter av ulik valør prøver å mane fram ein kulturkamp der dei «norske verdiane» er truga. Det skal få folk til å flokke seg om organisasjonane og partia på høgresida for å redde landet vårt frå dei nedbrytande kreftene som venstresida har lokka hit.

Den kulkturkampen som høgresida manar fram, er ei bevisst avsporing av samfunnsdebatten og ei tildekking av dei reelle motsettingane i samfunnet. Dei som slit med å klare seg økonomisk – enten dei er ateistar, muslimar eller kristne – har felles interesse av ein økonomisk politikk som fordeler arbeid og inntekt. Dei som ikkje klarer å komme inn på bustadmarknaden – enten dei er født her eller har komme hit – har felles interesse av ein rettferdig bustadpolitikk. Motkreftene er marknadsliberalistane og kapitaleigarane som tar ein stadig større del av verdiskapinga.

Den verdien som er truga, er vår samfunnsmodell med moderate forskjellar, lågt konfliktnivå og trepartsamarbeidet i arbeidslivet. Men den er truga av den økonomiske politikken og hatretorikken til høgresida, ikkje av våre nye landsmenn.

 

 

Usynleggjering av fagrørsla på Agder

faner.jpgDå Agder Høgre nyleg vedtok å arbeide for å innføre karensdagar, kontakta Fædrelandsvennen regiondirektør i NHO, Siri Mathiesen, for ein kommentar. Agnes Nordgaard som er distriktssekretær for LO i Agder, og som representerer dei vedtaket vil ramme, blei ikkje kontakta. Det same skjedde då Fædrelandsvennen skulle ha kommentarar til utsiktene for arbeidslivet ved årsskiftet.

Desse to sakene er ikkje særtilfelle. Då eg gjekk litt nærare inn i problematikken, blei eg svært overraska over det eg fant. Søkjer du på Siri Mathiesen på nettsidene til Fædrelandsvennen, får du 209 treff. Søkjer du på Agnes Nordgaard får du to. Neglisjeringa av LO og arbeidstakarsida er nærmast total sett i høve til den interessa avisa syner arbeidsgivarsida – også i saker som gjeld arbeidslivet.

Vi såg det same då Fædrelandsvennen i samarbeid med høgreordførar Harald Furre presenterte 19 kvinner som bør heiast fram til nasjonale verv. Alle var topp kompetente, men ingen av dei hadde bakgrunn frå arbeid i fagrørsla. Kanskje ikkje så rart når vi ser kor vanskeleg det er for representantar for fagrørsla å komme til orde.

Neglisjeringa av fagrørsla er ikkje avgrensa til media. Vi ser det same når komitear og arbeidsgrupper blir etablert. Kristiansand kommune har no tatt initiativ til ein Næringsforsight for Agder – ei vurdering av næringsutviklinga i regionen. Kva hadde vore meir naturleg enn å ha med fagrørsla i dette arbeidet, men nei. Har er det berre  næringsforeiningar som er representert i tillegg til offentlege organ og konsulentar.

Fagrørsla er eit sentralt element i den norske/skandinaviske modellen med moderate forskjellar og lågt konfliktnivå. Det er denne modellen som gjer at vi har høg arbeidsproduktivitet her i landet.  Å kaste vrak på den kompetansen og dei erfaringane som fagrørsla representerer, er lite framtidsretta.

Men ikkje nok med det. Vi ser no at land med svak fagrørsle slit med aukande forskjellar, aukande fattigdom og sterk misnøye med den økonomiske og politiske eliten. Det er mange som etter kvart ser på denne utviklinga som eit gryande trugsmål mot eit levande demokrati.

Er det ikkje snart på tide at media og makteliten på Sørlandet får opp augo for fagrørsla?

Demokratisk kontroll over vasskrafta – nei til ACER

ACERI ein mannsalder har eg engasjert meg for industri og for miljø. På begge desse områda er nasjonal demokratisk kontroll over naturressursane heilt grunnleggande. Her har Noreg vore pionerar med etablering av heimfallsretten og konsesjonslovene i 1909.  Men EØS-medlemskapet og marknadsliberalismen på slutten av førre hundreår utfordra fellesskapet sin kontroll over ressursane.

Energilova
Den verkelege store og gjennomgripande liberaliseringa av kraftmarknaden kom med energilova av 29. juni 1990. Då blei det fri omsetjing av kraft og marknadsstyrt utbygging.

Mange hevda at det gamle regimet førde til overinvesteringar og for dyr kraft. Derfor måtte marknadskreftene sleppe til, blei det hevda. Men det som skjedde var at nettutbygginga blei forsømt, slik at vi i dag må slite med eit stort etterslep i nettvedlikehald og -utbygging.

Energilova av 1990 opna også for konsesjon for import og eksport av kraft, og etter kvart kom energibørsen Nor-Pool

Med denne lova blei Noreg ein spydspiss i Europa for liberalisering av kraftomsetning. Frå å vere eit føregangsland for demokratisk kontroll over ressursane blei vi med eit slag leiande i avregulering av kraftmarknaden.

ESA og Heimfall
Det neste angrepet mot nasjonal kontroll over kraftressursane kom etter tusenårsskiftet. I 2007 fastslo ESA-domstolen etter lang behandling at heimfallsretten var i strid med EØS-regelverket.

Her er det eit par interessante ting å merke seg. Mange på høgresida i politikken ville akseptere ESA si tolking. Men Stortinget gjorde hastevedtak som sikra dominerande offentleg eigarskap i kraftverka.

Men det mest interesante er kanskje å sjå dette i forhold til kva som blei sagt då Brundtland-regjeringa foreslo for Stortinget å godta EØS-avtalen hausten 1992 (St.meld.nr.100 (1991-92)). Her blei det blant anna sagt at «Statens rett til hjemfall berøres ikke av EØS-avtalen». Vi såg femten år seinare kva denne forsikringa var verdt.

Dette kan vere til ettertanke når alle frå AP til FrP no forsikrar oss om at ACER og energipakke tre ikkje har nokon konekvens for norsk sjølvråderett over kraftressursane.

ACER og tredje energimarknadspakke
Og så er vi ved dagens utfordring –  ACER og den tredje energimarknadspakken. Med dette blir den nasjonale kontrollen over kraftnettet kraftig utfordra.

Det er i forordninga lagt opp til at Noreg må opprette eit nytt og heilt uavhengig reguleringsorgan RME. Det blei ikkje godtatt å gi NVE denne rolla.

Vidare inneber forordninga at ACER vil ha vedtakskompetanse i spørsmål om bruk av grenseoverskridande infrastruktur når det ikkje er semje. Vedtak i ACER blir gjort EØS-relevante ved å bli gjentatt i ESA.

ACER kan blant anna gjere vedtak om tildeling av kapasitet og handtering av flaskehalsproblem for grensekryssande handel med strøm og utfordre den nasjonale kontrollen som vi har i dag.

Det er dessutan uklart kva tilslutning til ACER i dag kan føre til av framtidige inngrep i vår råderett, og kor mykje nasjonal styring vi vil miste på sikt. Jamfør lovnadene om at EØS ikkje truga heimfallsretten.

115 i grunnlova
I debatten om ACER har fleire juridiske grunnlovsekspertar tatt til orde for at sidan saka inneber å gi i frå seg norsk suverenitet må den behandlast etter § 115 i grunnlova , der vedtak krev trefiredels fleirtall i Stortinget.

Konklusjon
Konklusjonen er klar. Tilslutning til ACER inneber at vi gir i frå oss suverenitet og svekker vår demokratisk nasjonal kontroll over vår kanskje viktigaste naturressurs.

Dette er manuset til ein appell eg heldt på markering mot ACER i Kristiansand i kveld.

Den ikkje-vestlege fare

Mette Frederiksen

Foto: Joshua Tree Photography

Mette Fredriksen som er leiar for det sosialdemokratiske partiet i Danmark, meiner det er viktig å avgrense ikkje-vestlig innvandring for å hegne om «danske verdiar». Dei fleste er vel samde i at det er grenser for kor mange innvandrarar eit lite land kan ta imot. Men kva er det med ikkje-vestlege innvandrarar som er spesielt farleg for våre verdiar? Er det religion, kultur, utdanning eller kva? Er vi i ferd med å dele inn verda i dei som er farlege for vår kultur og oss andre? Vi veit i frå historia at det kan gå svært galt om ein tillegg ei gruppe skulda for alt som er vondt og vanskeleg.

Det er heilt greitt å diskutere om det finst ei grense for kor mange innvandrarar arbeidsmarknaden og velferdssamfunnet toler, og kvar denne grensa går. Men det bør vere ein nyansert og faktabasert debatt. Rett nok er det lite kunnskap å bygge på, og fagfolk er usamde om konsekvensane. Det viser ikkje minst diskusjonen om innvandrarrekneskapen til SSB. Men vi bør like vel klare å hindre at debatten degenererer til retoriske øvingar som deler verda inn i dei farlege og oss andre.

Når det gjeld arbeidsmarknaden, så er den største utfordringa arbeidsinnvandring og innleige av arbeidskraft. Den er hovudsakleg frå vestlege land, primært frå EU/EØS-området. Her har vi lite oversikt og lite kontroll. Resultatet er sosial dumping og arbeidslivskriminalitet. Men det er ikkje mykje snakk om at dei ikkje-nordiske landa trugar ein av våre viktigaste verdiar som er eit seriøst arbeidsliv med moderate lønsforskjellar.

Mette Fredriksen peikar på samling av familiar som eit av dei store innvandringsproblema. Eg har ikkje tala frå Danmark, men i Noreg er det ikkje flyktningar og asylsøkjarar som står for dei fleste søknadene om å få familien hit til landet. Det største gruppa er etniske nordmenn som hentar ektefelle i land som Thailand og Filippinene, altså i ikkje-vestlege land. Er det landet dei kjem i frå eller dei norske ektefellene som gjer at dette er eit mindre problem enn familieinnvandring frå land med flyktningproblem?

Erfaringa viser at sysselsettingsgraden kan variere for flyktningar, asylsøkjarar og innvandrarar frå ulike land. Her er det gode grunnar til å diskutere korleis vi raskast mogeleg skal få alle inn i arbeidslivet. Men er desse utfordringane ein god nok grunn til å seie nei til å ta i mot asylsøkjarar og flyktningar frå land som slit med dramatiske flyktningproblem?

Fredriksen vil stengje grensene og sende asylsøkjarar tilbake til leirar i nærområda. Slike leirar er det mange som har snakka om lenge, men ingen har klart å få det til å fungere i praksis. Eit unntak er Australia, men det er knapt eit godt førebilete. Vi har fått stygge historier frå deira mottakssentral. Det ser ut som det er viktigare å snakke om forslag som legitimerer stengte grenser, enn å få i gang eit internasjonalt samarbeid for å løyse ei historisk stor flyktningkrise.

Men elefanten i rommet er kva Fredriksen meiner med «danske verdiar». Er det eit ordna arbeidsliv og ein sterk velferdsstat som vi har diskutert ovanfor, eller er det noko anna, og i så fall kva? Og kva er det med dei ikkje-vestlege landa som gjer dei til eit spesielt trugsmål mot desse udefinerte verdiane? Å dele verda inn i dei og oss utan å avklare kva ein legg i det, bidrar knapt til ein sakleg og nøktern debatt.

Når Kristiansand bystyre leikar storting

bystyret

Foto: Svein Tybakken

Har du høyrt om generaldebattar og meldingar til bystyret i Kristiansand. Om svaret er nei, så er du i godt selskap. På tross av at det er ei stor kommunal satsing, finn du ingenting om det i media. Eg fekk først innblikk i denne kommunale nyskapinga då eg blei vararepresentant til bystyret i Kristiansand.

Dei forskjellige etatane i kommunen er no pålagt å utarbeide dokument som viser status og prioriteringar, og det kan vere nyttig. Men den politiske behandlinga skil seg frå normal saksbehandling i kommunen. Det er ikkje lagt opp til å fatte vedtak i utval og bystyret. I staden skal dei politiske partia levere merknader som blir debattert i eit utval og vedtatt i ein såkalla generaldebatt i bystyret. Men det er uklart kva status desse hundretals merknadene har. Er det pålegg til administrasjonen på linje med vedtak, eller er det innspel som administrasjonen kan bruke som dei vil?

Nyordninga er nok ein freistnad på å leike regjering og storting. Regjeringa leverer som kjent stortingsmeldingar som blir behandla i stortingskomiteane før saka ender opp i Stortinget. Her leverer stortingskomiteen ei innstilling med merknader og forslag til vedtak, og Stortinget voterer berre over forslag til vedtak. Merknadane er signal til regjeringa og veljarane, men kan også ha juridiske konsekvensar i lovsaker. I motsetning til Stortinget så vedtar bystyret i Kristiansand merknadene frå komiteane. Då er spørsmålet, er dette vedtak som skal følgjast opp, eller er det berre signal til administrasjonen?

Den uklare statusen til merknadene er likevel ikkje det som uroar meg mest. Det største problemet er at dette omfattande arbeidet ikkje skaper politisk debatt utover dei folkevalde, og knapt nok der. Eg har søkt igjennom Fædrelandsvennen og ikkje funne ein einaste omtale av desse omfattande meldingane og generaldebattane, og det er ikkje så rart. Systemet har produsert hundretals av merknader og dei politiske motsetningane har drukna i side på side med tekst og rotete og uklare prosedyrar.

Eg blir freista til å avslutte med ei omskriving av dei siste orda til Tormod Kolbrunarskald: drep ikkje demokratiet med graut.

Alf

Forbod må til for å redde hava

byfjordMiljøkampen har ei suksesshistorie som har gått i gløymeboka for dei fleste. På åttitalet registrerte vi at ozonlaget kring jorda blei redusert med påfølgjande auke i skadeleg stråling frå sola. Gode råd var dyre, og løysinga blei å satse på forbod. Det viste seg å vere svært vellukka, og ein kan undre seg over kvifor forbod og reguleringar ikkje blir brukt meir i miljøkampen.

I 1985 fekk vi den internasjonale konvensjonen om reduksjon av ozonreduserande stoff. Montrealprotokollen, som er ein del av ozonkonvensjonen, har forpliktande utfasingsregime av ozonreduserande stoffer for alle verdens land. Utfasinga blir regulert gjennom forbod mot produksjon, import og eksport. No er 98 prosent av alle stoffa som er omfatta av protokollen, fasa ut.

Plastforsøpling av hava våre som er vår tids store miljøproblem, har likskapstrekk med ozonproblemet på åttitalet. Vi bør derfor ta med oss desse erfaringane når vi skal redde verdshava. Det er ikkje alltid at avgifter er den beste løysinga i miljøkampen. Plastposeavgift er sikkert bra for statskassa. Men det er liten grunn til å tvile på at eit forbod vil bringe oss raskare til målet. I dette tilfellet bør det ikkje vere noko problem å finne fram til alternativ.

Det er også på tide å vurdere forbod mot bruk av plast som emballasje der den ikkje har som funksjon å bevare kvaliteten på ei vare. Kvifor skal eit par spiker pakkast inn i store mengder plast? I tillegg til potensiell forureining fører det til unødig transport og unødig belastning på avfallssystemet vårt. Eg ser ikkje bort i frå at dette vil møte protestar frå kjedemakta som prøver å rasjonalisere omsetjinga av forbruksvarer. Men dei skryt jo av innovasjonsevne og bør klare å takle dette om dei får varsel om klare reguleringar.

Med det vi veit no, bør tida vere moden for å varsle forbod mot bruk av gummikuler på kunstgrasbaner. Mepex Consult AS har estimert at 1500 tonn mikroplast forsvinn ut i naturen frå kunstgrasbaner. Dette kan vi ikkje halde fram med dersom vi ønskjer å gjere noko med den havforureininga som alle snakkar om i desse dagar. Ikkje minst idretten som satsar på barn og unge, bør vere interessert i å vise at dei er i stand til å ta ansvar for miljøet.

På totusentalet har det gradvis blitt meir fokus på avgifter og økonomiske verkemiddel i miljøkampen. Det passar betre inn i sosialøkonomane sine modellar og nyliberalistane sin ideologi. Men vi må ikkje gløyme at mange miljøproblem har blitt løyst med forbod og reguleringar. Det gjeld ikkje bere ozonproblemet, men også problemet med utslepp av miljøskadelege stoff frå prosessindustrien. Vi bør ta med desse erfaringane inn i kampen mot plastforureining og ikkje vere redde for å ta i bruk forbod og reguleringar.

Alf

Innlegget står på trykk i Klassekampen i dag