Tag Archives: industri

Poenget er ikkje å telje grøne arbeidsplassar

Alle snakkar no om å grøn omstilling i industrien, men det er ikkje alltid like lett å få tak i kva det inneber. Mange etterlyser kva omstillinga går ut på.  Kva skal produserast,  og kven skal kjøpe produkta? Ofte kokar svaret ned til offshore vindenergi og karbonfangst og lagring. Det er vel og bra, men norsk industri er og må vere langt meir enn det. Skal Noreg ta vare på sin posisjon som industrinasjon når oljeaktiviteten blir mindre og krava til miljøvennleg produksjon blir stramma til, så må vi utvikle ein grøn industripolitikk som famnar breitt.

Norsk industri står overfor to store utfordringar. Vi må som alle andre land redusere utsleppa av klimagassar og utvikle berekraftig produksjon for nullutsleppssamfunnet. I dette arbeidet kan vi ta lærdom av vår nære industrihistorie. Då vi på åttitalet kjempa for å redusere utsleppa frå industrien, så var det mange som  protesterte på krava og spådde industridød. Men industrien tok utfordringa og satsa offensivt på teknologiutvikling. I dag meiner dei fleste at vi skaffa oss eit konkurransefortrinn ved å vere tidleg ute med nødvendig omstilling.

Den andre utfordringa er at ein stor del av industrien er knytt opp til oljeaktivitet, og at oljeaktiviteten er så dominerande i norsk økonomi. Skal vi ta vare på Noreg som ein industrinasjon, må vi utvikle industri som kan kompensere for den forventa reduksjonen i oljeaktiviteten. I det siste har det vore mykje debatt om korleis vi kan ta vare på og omstille leverandørindustrien, og det er viktig. Det er ein industri med høg kompetanse og stort potensiale. Men vi må ikkje gløyme at norsk industri er og må vere langt meir. Vi fekk ei påminning om det då leiarar i kraftforedlande industri nyleg åtvara om koronakrise også i denne bransjen. Ein berekraftig industripolitikk må ta denne utfordringa like alvorleg som krisa i leverandørindustrien.

Miljøforkjemparar har lenge snakka om at vi treng fleire grøne arbeidsplassar og fleire grøne bedrifter. Det er ei avsporing. Ei bedrift kan levere både berekraftige og mindre berekraftige produkt, og produksjonsmetodar kan vere leiande på miljø sjølv om dei ikkje er utslippsfrie enno. Poenget er ikkje å telle grøne arbeidsplassar. Målet må vere å gjere all industri her i landet så berekraftig som mogeleg. Vi må få ned utsleppa over heile linja og ta nye posisjonar i dei globale marknadane ved å vere leiande innan grøn teknologi og berekraftig produksjon.

Skal vi få oppslutning om grøn omstilling av industrien, så må vi slutte å gi inntrykk av at det er nokre grøne enkeltprosjekt og enkeltbedrifter vi snakkar om. Det står om å vidareitvikle norsk industri i heile si bredde for ei ny tid der dei internasjonale marknadene legg stadig større vekt på klima og miljø. Norsk industri er godt posisjonert til å bli verdsleiande på produkt og produksjonsmetodar for nullutsleppssamfunnet. Det er dette som må ligge til grunn for ein truverdig industripolitikk som har kraft til å unngå avindustrialisering når oljealderen går mot slutten.

Alf

Innlegget er på trykk i Klassekampen i dag

Strategi for grøn omstilling

Ved neste oljekrise må vi ha ein breitt forankra strategi for omstilling.

Dei som støttar skattpakka til oljeselskapa, hevdar at det er eit tiltak for å ta vare på kompetanse som vi treng for grøn omstilling. På den andre sida er det mange økonomar og andre fagfolk som hevdar at pakka slik den er utforma, vil låse kompetansen fast i oljeaktivitet slik at vi kjem for seint på marknaden med grøne alternativ. To som argumenterer godt for dette, er forskarane Lahn og Normann.

Vi såg i den førre oljekrisa i 2014 då det ikkje blei gitt krisepakke til oljeselskapa, at leverandørindustrien satsa på å utvikle teknologi for andre område. Men då oljemarknaden kom tilbake, blei denne aktiviteten trappa ned. Marknaden verkar. Når oljeselskapa satsar på oljeutvinning, følgjer operatørselskapa etter. Det skjer også denne gangen.

Dei fleste er samde om at oljeaktiviteten vil avta, og at det er viktig å utvikle anna industri for å skape arbeidsplassar og sikre norsk økonomi. Men det er lite truleg at dette vil skje gradvis, kombinert med gradvis innfasing av anna aktivitet. Oljeindustrien er ein sterkt syklisk bransje. Kriser vil komme med jamne mellomrom også i framtida, og det vil bli nye kampanjer for krisetiltak som det blir umogeleg å seie nei til. 

Skal vi komme ut av denne innlåsinga, må vi ha ein mykje klarare strategi for omstilling. Vi må skape ei brei politisk forståing for at krisetiltaka må utformast for å utvikle ny grøn industri, ikkje for å utsetje nødvendig omstilling. Det betyr at vi må bruke statlege verkemiddel til grøne satsingar slik at vi har eit truverdig alternativ ved neste krise. Det ein har, er alltid tryggare enn det som må komme, så dette vil ikkje bli lett i praksis.  Men jo  lenger vi ventar, og jo meir pressa norsk økonomi blir, jo vanskelegare blir det å få aksept for ein slik tankegang.

Batterifabrikk på Sørlandet

I debatten om korleis vi skal kompensere for redusert oljeaktivitet, snakkar dei fleste om offshore vindenergi og fangst og lagring av CO2 (CCS). Det er viktige satsingar som passar inn i den kompetansen leverandørindustrien har bygd opp. Men det er tvilsamt om desse satsingane åleine  kan kompensere for redusert oljeaktivitet og sikre ein sterk industrisektor her i landet. Vi må ha eit breiare perspektiv og utvikle fleire industriområde som har basis i norsk industritradisjon og er viktige for våre klimamål. I dette perspektivet kan planane om ein batterifabrikk på Sørlandet, vere eit skritt i riktig retning.

Debatten om klima og grøn omstilling handlar ofte om utsleppsfri produksjon av energi. Men energiproduksjon er berre ein del av den grøne industrien vi må utvikle dersom vi skal skape eit berekraftig samfunn. Etter kvart som vi elektrifiserer transportsektoren og produserer meir fornybar energi, blir det behov for å lagre energien, og marknaden for batteri er i kraftig vekst. Ein batterifabrikk på Sørlandet møter denne marknaden og blir ein del av ei industriklynge som kan bidra med kompetanse og råmateriale. 

Batteriproduksjonen bør bli starten på ei utvikling der norsk prosess- og materialindustri engasjerer seg i vidareutvikling av dagens produkt slik Elkem har gjort med å satse på silisium til solceller. Det vil vere viktig både for sysselsetting og for klima. Overgangen til fornybar energi stiller nye krav til materiale. I eit klimavennleg samfunn må også materialproduksjon vere utsleppsfri, og Noreg har gode føresetnader for å bli teknologisk leiande på dette området. 

Sirkulær økonomi er heilt sentralt i eit berekraftig samfunn. Etablering av batteriproduksjon bør derfor følgjast opp med resirkulering av batteri for å redusere avfallsproblema og behovet for jomfrueleg metall. Førebels er det ikkje mangel på råvarer til produksjon av bilbatteri. Men ein del kobolt  blir utvunne med barnearbeid og med fare for liv og helse. Norske batteriprodusentar bør derfor arbeide for å etablere eit system for sosialt berekraftig koboltutvinning. 

Norsk prosessindustri kan bli verdsleiande på produksjon for eit klimavennleg samfunn og bør ha ambisjonar om å gå lenger ut i verdikjeda enn i dag. Med tydeleg fokus på berekraft kan batteriproduksjon vere eit element i ein slik strategi.

Alf

Gløymer vi materialindustrien i klimadebatten?

Klimadebatten handlar ofte om fornybar energi. Det er naturleg sidan produksjon av elektrisitet og varme er den dominerande kjelda til utslepp av klimagassar. Men produksjon av materiale har også eit stort klimaavtrykk. I eit nullutsleppssamfunn må også materialproduksjonen vere utsleppsfri. Noreg har gode føresetnader for å bli teknologisk leiande i denne utviklinga, men materialindustrien er lite framme i diskusjonen om grøn omstilling.

I dokumentet Vegkart for prosessindustrien har bransjen som omfattar materialindustrien, presentert ein ambisjon om nullutslepp i 2050. Bruk av biokarbon er eit sentralt element i denne strategien. Tilgangen på berekraftig biokarbon er avgrensa, så det er ikkje gitt at dette er ein veg som vil føre fram. Men det finst andre reduksjonsmiddel, blant anna hydrogen. Her trengst det omfattande forsking og utvikling som kan gi spennande industrielle resultat fram mot eit nullutsleppssamfunn.

Sirkulær økonomi er eit anna sentralt element i arbeidet med å redusere utsleppa frå materialproduksjonen. Resirkulering av materiale og bruk av avfallsprodukt og biprodukt i nye prosessar kan redusere forureining, energiforbruk og gruvedrift. Eit eksempel på dette er utvikla ved REC solar i Kristiansand. Bedrifta har industrialisert ein prosess som reduserer klimafotavtrykket frå produksjon av solceller ved å bruke eit avfallsprodukt som råstoff. No har bedrifta sendt ut permitteringsvarsel på grunn av koronakrisa.

Produksjon av bilbatteri er ein bransje i vekst. Produksjonen krev både energi og sjeldne metall frå omstridt gruvedrift. Resirkulering kan redusere forbruk av energi og av jomfrueleg materiale. Norsk prosessindustri har kompetanse på mange av dei materiala som inngår i batteri, og den har lang erfaring med resirkulering. Det ligg derfor godt til rette for at norsk industri kan ta ei sentral rolle i  verdikjeda for produksjon og resirkulering av bilbatteri.

Utviklinga fram i mot eit nullutsleppssamfunn vil stille stadig nye krav til materiale som kan bidra til å redusere energiforbruk og miljøfotavtrykk. Samtidig må vi klarer å produsere materiale utan utslepp. Materialindustrien har derfor ein nøkkelfunksjon i utviklinga av eit berekraftig samfunn utan forureining og klimautslepp. Noreg har gode føresetnader for å bli teknologisk leiande innan deler av denne industrien til glede for klima og sysselsetting. Men satsar vi nok?

I diskusjonen om krisepakkar og grøn omstilling av norsk industri har det vore eit sterkt fokus på leverandørindustrien. Den er verdsleiande på teknologi til oljeutvinning offshore og har ein industrikompetanse som det er viktig å ta vare på. Vi må komme i gang med grøne prosjekt som kan gi oppdrag til leverandørindustrien og bidra til å ta vare på kompetanse og arbeidsplassar. Men det er ikkje nok dersom Noreg skal behalde sin posisjon som industrinasjon. 

Vi må også styrke og vidareutvikle andre bransjar som er viktige for nullutsleppssamfunnet, dersom vi skal sikre industrisysselsettinga når oljeaktiviteten blir redusert. Neste krisepakke må derfor omfatte materialindustrien.

Alf

Innlegget står på trykk i Klassekampen i dag

I krise må vi bygge framtida


I desse dagar må vi alle ta del i kampen mot
koronaviruset. Liv og helse må komme føre andre omsyn, sjølv om det ofte kan vere krevjande både for den enkelte og for fellesskapet. Samtidig må vi så godt vi kan legge til rette for at samfunnet ikkje stoppar opp, og at næringslivet kan komme i gjennom krisa med kraft til å sikre sysselsetting og verdiskaping. I dag er vi først og fremst opptatt av å unngå konkursar, men vi bør også innrette krisepakkane slik at arbeidstakarane og næringslivet er i stand til å bygge opp att samfunnet når dette er over.

Uavhengig av krisa så er vi inne i ei tid med store omstillingar. Det er nok å nemne digitalisering, kunstig intelligens og berekraftig grøn industri. For å møte desse utfordringane treng vi ny kunnskap, ikkje minst i næringslivet. Når mange no blir permitterte eller får endra sin arbeidssituasjon, bør vi legge til rette for eit kompetanseløft i arbeidslivet. Karantene treng ikkje vere noko problem for undervisning og læring med dei nettløysingane vi har i dag.

Fagskolar, vidaregåande skolar og universitet bør ta kontakt med bedriftene og starte ein storstilt kampanje for å tilby og marknadsføre kurs som er relevante for dei utfordringane næringslivet står overfor. Det er nok å ta av. I tillegg til å sette oss i stand til å bygge eit næringsliv for framtida når krisa dabbar av, vil det gi meining til kvardagen for mange som er permitterte eller oppsagte. Gode opplæringstilbod gir både kompetanseheving og kjærkommen aktivitet i ein periode med minimal sosial kontakt.

Store summar blir no stilt til rådvelde for bedriftene for å unngå konkursar og oppseiingar. Det er heilt nødvendig, og meir må komme. Men samtidig må vi tenkjer langsiktig. Vi må gi milliardarsom lån og støtte til bedrifter som har konkrete planar for nye produkt og nye prosessar som kan bidra til sysselsetting og verdiskaping. På kort sikt gir det meiningsfullt arbeid i staden for permittering, og på lang sikt bidrar det til å møte dei utfordringane næringslivet står overfor.

Korona-krisa kjem på toppen av forventa nedgang i oljeaktiviteten, så vi står overfor formidable utfordringar. Innovasjon Noreg og ENOVA er organisasjonar som kjenner utfordringane og har god kontakt med næringslivet. Dei bør no få ekstraordinære midlar for å støtte store satsingar som kan førast heilt fram til industrialisering. Vi treng slike satsingar om Noreg skal overleve som ein framtidsretta industrinasjon. Her må ein akseptere stor risiko, for alternativet er jo å betale folk for å gå ledige.

Alle klutar må no settast till for å kjempe i mot viruset og avgrense dei nære problema i næringslivet. Men vi må samtidig tenkje langsiktig samfunnsbygging. Med god planlegging treng ikkje det langsiktige stå i motsetning til det kortsiktige. Snarare tvert i mot.

Alf

 

Innlegget står på trykk i Fædrelandsvennen i dag

Industrien etter olja

254326_1894465555757_1065101434_31781809_6665618_nSame kva ein meiner om norsk oljepolitikk, så innser dei fleste at forbruk og produksjon av fossil energi vil gå mot null om nokre tiår. Det vil bli krevjande omstillingar for alle, men det vil bli ekstra utfordrande for Noreg. Oljeindustrien har ein dominerande plass i norsk næringsliv, og leverandørindustrien har ein sterk internasjonal posisjon. I tillegg til å legge om frå fossil til fornybar energi må vi utvikle næringar som kan kompensere for reduksjonen i sysselsetting og eksport.

I den politiske debatten er det eit sterkt fokus på offshore energi, spesielt flytande vindturbinar. Det er ei satsing eg støttar fullt ut.  Den kan dra nytte av kompetanse som er utvikla i oljeindustrien, og den ligg godt til rette for leverandørindustrien med sin internasjonalt leiande posisjon innan offshoreteknologi. Men offshore vind er ikkje nok. Skal vi skape arbeidsplassar og auke eksporten av industriprodukt for å kompensere for nedgangen i oljeaktiviteten, så må vi ha ei brei industrisatsing med fleire solide bein å stå på.

Prosessindustrien kan vidareutviklast som ein slik industripilar. Den bør få ein sentral plass i arbeidet for å bygge opp ein sterk industrisektor etter olja. Det har fleire årsaker. Bransjen har ein lang og sterk tradisjon her i landet, og den har klart seg heilskinna igjennom fleire omstillingar tidlegare. Mange av produkta frå norske prosessbedrifter er viktige byggesteinar i eit elektrifisert og fossilfritt samfunn, og norsk prosessindustri kan utvikle teknologi som kan få store positive klimakonsekvensar på verdsbasis.  

Inkrementell innovasjon har dominert teknologiutviklinga i prosessindustrien. Men som Enova-sjef Nakstad sa på årskonferansen, så treng vi no store og fundamentale teknologiskift. Den nye teknologien som Elkem og REC har utvikla for solcellesilisium, er eksempel på slike teknologisprang. No bør regjeringa gå i allianse med bransjen med målsetting om å utvikle metallproduksjon med null utslepp innan 2050. Det vil skape nye arbeidsplassar og ha stor effekt på dei globale klimautsleppa. Dessutan vil det styrke konkurransekrafta til bransjen i ei framtid der utbygging av fornybar energi i mange land kan gjer at rimeleg vasskraft ikkje lenger er eit konkurransefortrinn.

Prosessindustrien står for 20% av norsk eksport, men talet på sysselsette har gått noko ned dei ti siste åra. Industrien har i stor grad basert seg på  volumproduksjon og har i mindre grad satsa på å engasjere seg i vidareforedling. Men det er ikkje eintydig. Borregård og Elkem er eksempel på bedrifter som har satsa på utvikling av nye produkt i høgare prisklassar. I ein industristrategi for nye arbeidsplassar når oljeaktiviteten blir mindre, bør bransjen utfordrast til å engasjere seg lenger ut i verdikjeda.

Når oljealderen går mot slutten, må vi  skaffe oss ein industristrategi som ikkje berre er grøn, men som også skaper nye arbeidsplassar og aukar eksporten. I denne strategien bør prosessindustrien ha ein sentral plass. Staten og bransjen bør inngå ein forpliktande avtale der målet er null utslepp og dobling av sysselsettinga innan 2050.

Alf Holmelid

Innlegget står på trykk i Klassekampen i dag.

Grøn næringsutvikling – ei lita oppsummering

MiljøognæringDebatten om grøn industri og grøn næringsutvikling er i ferd med å ta seg opp. Derfor har eg plukka fram eit lite utval av notat og avisinnlegg som eg har skrive om dette temaet dei siste åra. Eg har i mange tiår hevda at god miljøpolitikk kan vere god næringspolitikk, og at god næringspolitikk kan vere god miljøpolitikk. No er slike synspunkt i ferd med å bli mainstream, men det går tregt å komme i gang med konkrete tiltak som  monnar.

Her er nokre lenker til notat og debattinnlegg mm.:

Grønt statleg eigarskap, innlegg 2019

Omstilling for langsiktig industriutvikling, innlegg 2019

Vi bør lære av vår industrihistorie, innlegg 2019

Viser veg for offentleg grøn omstilling, innlegg 2019

Rettferdig omstilling er avhengig av eit ordna arbeidsliv, innlegg 2019

Venstresida må våge å ta oljedebatten, innlegg 2019

Vi treng ein heilskapleg industripolitikk, innlegg 2018

Eit foredrag om grøn næringspolitikk 2016

Sterkare allianse mellom miljøbevegelse og fagbevegelse

Den verkelege næringspolitikken, innlegg 2014

Grøn næringsutvikling, innlegg 2013

Miljø og klima er vår tids næringspolitikk, innlegg 2011

Næringspolitikk er klimapolitikk, innlegg 2009

Miljøpolitikk som næringspolitikk, innlegg 2009

Notat om grøn næringsutvikling til Kvanmokonferansen 2014

Notat om strategi for det grøne skiftet, arbeidsgruppe i SV 2016

Støre bør gå for eit strategisk grønt oljefond

Bladt2Vi må venne oss til å seie at vårt pensjonsfond er ein politisk reiskap sa Jonas Gahr Støre på Zerokonferansen nyleg. Dette er ikkje noko revolusjonerande nytt. Oljefondet er politisk på fleire måtar. Men formuleringa har like vel skapt debatt og opna opp for å tenke nytt om disponering av oljefondet. Kan vi i større grad bruke deler av fondet til å fremme grøn teknologiutvikling og bidra til ein internasjonal marknad for bedrifter som satsar på ny grøn teknologi?

Ein del av oljefondet har alt i dag eit miljørelatert investeringsmandat som kan bidra til grøn næringsutvikling. Men som for resten av fondet er det mandat til finansielle investeringar. Fondet har ei grense for kor stor del av eit selskap det kan eige. Slike finansielle investeringar vil i avgrensa grad bidra til ny teknologiutvikling. Skal vi utløyse ny teknologi som kan forsere klimakampen og den grøne industriutviklinga, så må ein del av fondet brukast til strategiske investeringar.

Dagens klimapolitikk for industrien er i stor grad basert klimakvotar – eit verkemiddel som skal sikre kostnadseffektiv reduksjon i utslepp av klimagassar. Klimakvotar fremmar bruk av kjent teknologi og motiverer i mindre grad til offensiv utvikling av ny teknologi. Derfor treng vi strategiske investeringar i fornybar energi og grøn teknologi – investeringar som kan bidra til ein etterlengta ny giv i grøn næringsutvikling.

Investeringar i fornybar energi og miljøvennleg teknologi vil skape nye marknader for industrien. Noreg treng å auke eksporten av industrivarer når oljealderen går mot slutten, og norsk industri er teknologileiande på mange område. Vår offshoreindustri er verdsleiande, og vår tradisjonelle eksportretta prosessindustri er sterk på produktutvikling og berekraftig produksjon. Med vekst i den internasjonale marknaden for avansert grøn teknologi kan norsk kompetanse på desse og mange andre område skape nye arbeidsplassar.

Det er ikkje urimeleg at litt av den kapitalen som kjem frå utvinning av fossil energi, blir investert i teknologi for å redusere klimautsleppa. I tillegg til å vere eit kraftfullt miljøtiltak, så vil det bidra til å utvikle marknaden for grøn teknologi til beste for industri og sysselsetting. Støre bør vurdere å bruke noko av oljefondet til eit strategisk grønt oljefond som kan bidra til rettferdig grøn omstilling.

Alf

Innlegget står på trykk i Klassekampen i dag

Den problematiske elektrisitetsprisen

elprisMedia, ikkje minst sosiale media, fløymer over av klager på høge kraftprisar, og politikarar har kasta seg på kritikken. Men eg har sett få konkrete forslag til kva vi kan og bør gjere. Eit unntak er forslaget frå SV om å utvide bustøtteordninga med delvis dekning av straumrekninga. Eit anna er forslaget frå SP om å stoppe ein ny kabel for utveksling av straum med utlandet. Det vil ha ein viss effekt på framtidig energipris (isolert sett eit par øre i følgje fagfolk), men det hjelp ikkje på dagens situasjon.

Energilova
Den første kraftkablen til utlandet blei opna av Einar Gerhardsen i 1960. Men den store endringa i norsk energipolitikk kom med energilova av 1990. Den blei lagt fram av energiminister Eivind Reiten frå SP. Då blei Noreg ein integrert del av den nordiske og europeiske energimarknaden, og utvekslingskapasiteten med nabolanda våre blei bygd ut. Eit av formåla var å sikre leveringstryggleik i tørrår utan å sløse med vatn i våte år. Marknadsplassen Nord Pool AS blei etablert i 2001. Så langt har eg ikkje sett konkrete forslag om å avvikle marknaden, stenge ned kablar og innføre politisk styrt pris på vasskrafta.

Offentleg eigarskap
Noreg var tidleg ute med å vedta lover som sikra offentleg eigarskap til vasskrafta, den såkalla heimfallsretten. Den inneber at vasskraft som blir bygd ut av private, blir tilbakeført til staten etter 50 – 75 år. I 2007 fastslo EFTA-domstolen at heimfallsretten var i strid med EØS-reglane. Men etter aktiv innsats frå blant andre SV vedtok stortinget nye lover som sikra at vasskrafta framleis skal vere i offentleg eige. Private kan maksimalt eige ein tredel av kraftverk her i landet. Gjennom sitt eigarskap kan det offentlege påverke kraftprisen, men for industrikraft vil det kunne oppstå påstand om konkurransevridande statsstøtte.

Elektrisitetspris til privat forbruk
Enkelte har foreslått eit toprissystem på straum. Med offentleg eigarskap i energisektoren og nye straummålarar burde det vere mogeleg å gjennomføre. Men det har nok ikkje den fordelingseffekten som mange ønskjer seg. I dag er det vel slik at folk med god råd bur i moderne hus med lågt straumforbruk, medan folk med dårleg råd og gamle hus treng meir straum. Dermed kan eit slikt toprissystem få negativ fordelingseffekt.

Elektrisitet til privat forbruk er pålagt ei elektrisitetsavgift som i dag er i underkant av16 øre. Formålet er blant anna å motivere til å spare straum som er ein verdifull fornybar ressurs. Dagens høge prisar skuldast blant anna at CO-avgifta for europeiske kolkraftverk påverkar marknadsprisen også her i landet. Enkelte har derfor argumentert for å redusere elektrisitetsavgifta når elprisen er høg. Når prisane er høge, trengst det ikkje like høg avgift for å motivere til energiøkonomisering, blir det hevda.

Det overordna spørsmålet er om deler av elavgifta og andre offentlege inntekter frå energisektoren skal gå tilbake til forbrukarane gjennom å redusere kraftprisen, om midlane skal gå til enøk for å få ned kraftforbruket, eller om dei skal gå til velferd via politiske fora. Det kan vere eit poeng å vise ei direkte kopling mellom klimapolitikk og fordelingspolitikk. Derfor kan meir (behovsprøvd) støtte til enøk og solenergi vere eit poeng.

Kraftpris til industri
Kraftforedlande industri inngår vanleg vis langsiktige kontraktar med vesentleg lågare pris pr kWh enn det private forbrukarar betaler. Kraftprisen til industri auka kraftig frå 205 til 211, men har seinare vore relativt stabil. Kraftforedlande industri betaler ikkje elektrisitetsavgift eller avgift for grøne sertifikat. I tillegg får denne industrien støtte som svarar til den delen av marknadsprisen som skuldast CO2-avgift for kolkraftverk i Europa. Denne støtta kallast CO2-kompensasjon, og eg var sjølv med på å kjempa den fram då eg var i næringskomiteen. Vi har også ei ordning for statleg garanti i regi av GIEK for kjøp av langtidskontrakter for kjøp av straum. Spørsmålet er om vi gjennom det offentlege eigarskapet kan gi industrien gunstige energiprisar utover dette, for eksempel knytt til motytingar og miljøinnsats.

Aktiv eigarstyring
Norske offentleg eigde energiverk har som mål å optimalisere avkastninga på lik linje med private aktørar i marknaden. Fokuset i energisektoren har vore konsolidering og fusjonar for å få musklar til å drive trading i energimarknaden. Det er på tide å diskutere om det er noko å hente ved å gi sektoren andre styringssignal frå dei offentlege eigarane. Det same gjeld NVE som set rammene for disponering av magasinkapasiteten vår. Kanskje vi bør be Riksrevisjonen gjennomgå energisektoren og forvaltninga av det offentlege eigarskapet.

Nettleiga
Eit av argumenta for å innføre energilova i 1990 var at det var overinvestering i sektoren. Då lova trådde i kraft, falt investeringane i nett kraftig. I dag har vi derfor eit stort etterslep. Samtidig trengs det nett til å ta i mot ny fornybar energi og til intern transport fram til utanlandskablar. I tillegg står vi overfor eit enormt effektbehov knytt til elektrifisering av transportsektoren.

Det er grunn til å stille spørsmål ved om nettkostnadene burde differensierast sterkare. Den aktiviteten som pressar fram behov for nett, bør ta kostnadene. Slik unngår vi overinvestering, og slik unngår vi at dei som ikkje har behov for dei nye tenestene, må ta ein del av rekninga.

Kan og vil vi reversere
I kritikken av dagens situasjon så ligg det ofte eit implisitt ønskje om å få tilbake situasjonen vi hadde før energilova. Eg er absolutt ikkje nokon tilhengar av frie marknadskrefter for naturressursar. Men er det realistisk å stenge ned ein del av utanlandskablane og gå tilbake til politisk styrt pris? NVE har prøvd å rekne ut kva kraftprisen ville vere utan utanlandskablar. Dei hevdar kraftprisen ville auke kraftig. Slike simuleringar avheng av føresetnadene (som ikkje er presentert i notatet), og gir aldri eit godt bilete. Dei forklarer for eksempel ikkje kvar det blir av pengane når kraftprisen aukar utan at produksjonskostnadene aukar. Men det viser at det ikkje er enkelt å ha oversikt over kva som skjer om vi prøver å reversere samarbeidet med nabolanda med den infrastrukturen vi har i dag.

Oppsummering
Mange kritiserer dagens energiprisar, men det er få som kjem opp med tiltak som er i nærleiken av å ha den effekten dei etterlyser.

Mine forslag er:

  • sterkare differensiering av nettleige
  • gjennomgang av målstrukturen i den offentlege energisektoren og NVE
  • sterkare eigarstyring
  • vurdere gunstige industrikontraktar
  • sterkare satsing på enøk og solenergi med ekstra støtte til dei med dårleg økonomi

Alf

Næringspolitikken i regjeringsplattforma må utfordrast

Hordaland1Det har komme mange reaksjonar på regjeringsplattforma til dei 4xblå. Men førebels har eg ikkje sett nokon som har uttalt seg om næringspolitikken. Kanskje er det fordi den inneheld lite nytt med hovudvekt på skattelette og privatisering. Men det er all grunn til å stille ein del kritiske spørsmål til den liberalistiske næringspolitikken til dei blå.

Statleg eigarskap
Då Noreg fant olje i Nordsjøen og stor overfor ei dramatisk industriomstilling, spelte det statlege eigarskapet ei sentral rolle. Det sikra at avkastinga frå naturressursane kom fellesskapet til gode og la grunnlaget for framveksten av eit norsk i industrieventyr med ein verdsleiande  leverandørindustri.

I dag står vi overfor ei ny dramatisk omstilling. Regjeringsplattforma har mange fine ord om at vi må utvikle ein ny grøn industri. Men den har ikkje eit ord om korleis den vil bruke det statlege eigarskapet for å nå dette målet. Den seier ingen ting om å bruke statlege verksemder som motor i omstillinga, eller om kvar staten bør investere i ny industri for å bygge eit  nytt grønt næringsliv. Dette viser farleg mangel på handlekraft i arbeidet for å legge om til eit framtidsretta næringsliv for nullutsleppssamfunnet.

Naturverdiar høyrer folket til
Regjeringsplattforma inneheld ein del om å satse på mineralindustri, men heller ikkje her klarer dei blåblå å sjå behovet for statleg eigarskap. Vi klarte å sikre vasskrafta for fellesskapet gjennom heimfallsrett og offentleg eigarskap. Men når det gjeld oppdrett og vindkraft, så har vi gitt i frå oss naturressursane for all framtid. Vi kan ikkje gjere den same feilen med ei eventuell mineralnæring. I tillegg kjem at dei internasjonale selskapa i denne bransjen har eit frynsete rykte i forhold til helse, miljø og tryggleik.

Privatisering
Ikkje uventa legg plattforma til rette for meir privatisering, blant anna ved å snakke om likeverdige konkurransevilkår mellom offentleg og privat sektor. Det blir ikkje meir verdiskaping av å flytte samfunnsoppgåver frå det offentlege og til private konsern. Snarare vil det føre til eit svakare tilbod av offentlege tenester som næringslivet er avhengig av. I staden for å legge til rette for at private kan overta offentlege oppgåver, bør vi i desse omstillingstider bruke energien og kapitalen på å hjelpe næringslivet til å bidra til grøn industriutvikling. Plattforma seier ein del om det grøne skiftet, men privatisering er ikkje noko bidrag til ei slik utvikling.

Trepartssamarbeidet
Plattforma nemner også trepartssamarbeidet i positive vendingar. Men det er tydeleg at dei blå ikkje har forståing for kor viktig det er med ei sterk fagrørsle i den norske modellen. Fagforeiningsfrådraget skal stå fast utan prisjustering, og dei som vel å stå utanfor det solidariske fellesskapet, blir omtalt i positive vendingar. Det nyttar lite å snakke positivt om høg organisasjonsgrad når ein ikkje viser det med engasjement og handling.

Skal vi klare den nødvendige omstillinga når oljealderen no går mot slutten, må vi ha ein langt meir offensiv næringspolitikk som bygger på den norske modellen, ikkje ein næringsnøytral politikk med hovudvekt på skattelette og privatisering.