Tag Archives: ENOVA

ENOVA sviktar vanlege folk

Foto: Jan Oddvar Eide, Fædrelandsvennen

Solceller på bygningar er eit viktig tiltak for å skaffe oss nok fornybar energi og redusere straumrekninga til den enkelte husstand. I statsbudsjettet for inneverande år er det sett av midlar til støtte til energiøkonomisering og lokal energiproduksjon i bustader. Det statlege foretaket ENOVA som disponerer midlane, kvitterte ut med støtte til solceller på  bustader og hytter. Men overraskinga var stor då vi oppdaga at støtteordninga ikkje gjeld burettslag.

Energisparing og lokal energiproduksjon i bygg er dei mest miljøvennlege tiltaka for å skaffe den fornybare energien vi treng for å nå klimamåla våre og skape framtidsretta arbeidsplassar. Solceller på bygg kan gi 20 TWh som er det dobbelte av all vindkraftproduksjon her i landet. Ikkje alt dette vil bli realisert. Men i tillegg har vi eit stort potensiale for energiøkonomisering og andre lokale energikjelder som jordvarme. 

Det er eit stort paradoks at vi satsar så lite på å realisere dette energipotensialet. Mange snakkar om det, ikkje minst når naturinngrep ved andre tiltak for produksjon av fornybar energi står på dagsorden. Men det skjer svært lite. Det kan kanskje komme av at energisparing og lokal energiproduksjon er eit område som ikkje er av interesse for energiselskapa og kapitalkreftene. Med få unntak har heller ikkje politikarane engasjert seg. Resultatet er at vi går mot eit kraftunderskot her i landet.

I budsjettavtalen som sikra meir midlar til ENOVA, er det lagt vekt på å legge til rette for energiøkonomisering og lokal energiproduksjon i borettslag. Derfor er det underleg at nettopp burettslag ikkje får støtte til solceller, samtidig som hytter er tatt med i støtteordninga. Klima- og miljøministeren fekk nyleg spørsmål om ham ville ta initiativ til likebehandling mellom burettslag og huslydar. Men svaret var skuffande. Han såg ingen grunn til å fjerne forskjellsbehandlinga.

I svaret frå ministeren står det at «Enova er eit spesialverktøy for støtte til teknologiutvikling og marknadsintroduksjon av klima- og energiløysingar. Støtte fra Enova skal avlaste risiko og kostnader for dei som er først ute med å teste nye løysninger.» Men anlegg for villaer og hytter er vel ikkje meir innovative enn anlegg for burettslag, snarare tvert i mot. Dette verkar lite gjennomtenkt.

I Kristiansand har entusiastar frå Solenergiforeininga, Klimastiftelsen, Sørlandet Boligbyggelag og det politiske miljøet jobba for solcelleanlegg på bygg. Etter ein litt treg oppstart ser vi no at fleire burettslag viser interesse for å installere solceller. Då er det eit skot for baugen når først bystyret i Kristiansand og deretter ENOVA med støtte frå energi- og miljøministeren nedprioriterer nettopp burettslag. 

Svaret frå ministeren reiser også ei anna problemstilling. Det er bra at ENOVA satsar på teknologisk innovasjon. Men vi treng også insentiv til å ta i bruk etablert teknologi for å realisere det potensialet som ligg i energiøkonomisering og lokal energiproduksjon. Dersom dette ikkje inngår i mandatet til ENOVA, så bør vi endre mandatet, eller gi det til andre, for eksempel Husbanken. 

Utvidar vi mandatet frå teknologiutvikling til ei brei volumsatsing som kan utløyse 20TWh, så bør vi også tenkje på fordelingseffekten av denne ressursbruken. Både for den enkelte og for samfunnet er det viktig at det ikkje  berre er dei med god økonomi som kan ta del i denne satsinga. I statsbudsjettet er det sett av 100 millionar kroner til energitiltak i kommunale bustader. Det er ein godt sosialt tiltak, men vi må tenkje breiare om fordeling.

Vi må legge til rette for at alle kan delta i den klimavennlege energiomstillinga og få reduserte energikostnader. Det er mange måtar å gjere det på, og vi må diskutere ulike modellar for å oppnå god fordelingseffekt. Eit aktuelt tiltak er å gi rentefrie lån til dei som har låge og moderate inntekter. I tillegg til økonomiske insentiv er det viktig å ha lett tilgang til gratis rådgiving slik at ein ikkje treng vere ingeniør for å våge å satse.

No må det vere vanlege folk sin tur, både dei som bur i burettslag og dei som har moderate inntekter.

Alf Holmelid

Innlegget står på trykk i Fædrelandsvennen i dag.

Miljøtabbe av regjeringa

Nyleg blei det inngått ein ny fireårsavtale mellom statsføretaket Enova og Klima- og miljødepartementet. Mange hadde venta at den nye avtalen skulle forsterke arbeidet for energisparing som blir stadig meir aktuelt når vi skal erstatte all fossil energi med fornybar energi. Energisparing er eit viktig og miljøvennleg supplement til produksjon av fornybar energi og er heilt avgjerande for å nå klimamåla våre. Men utruleg nok så går regjeringa i motsett retning og fjernar energisparing som eit overordna mål i avtalen med føretaket.

Enova er oppretta for å bidra til å omstille Noreg til lågutsleppssamfunnet, og regjeringa har overført ein del av ansvaret for energisparing og klimatiltak til føretaket. I 2019 løyvde Enova over fem milliardar kroner til ulike tiltak i industri og private bustadar. Midlane kjem frå staten og frå den straumrekninga vi alle betalar. Eit påslag på eitt øre pr. KWh for privat forbruk gir Enova om lag fire hundre millionar kroner i årleg inntekt. Ein del av dette går tilbake til huseigarane som støtte til energiøkonomiseringstiltak, men langt i frå så mykje som er betalt inn, og langt i frå så mykje som må til for å nå dei måla vi har sett oss for energisparing.

Dei elleve første månadane i år har Enova berre utbetalt 139 millionar kroner til energisparing i bustadar. I den fireårsavtalen som gjeld for perioden 2017 – 2020 er det presisert at 250 millionar årlig skal være et minimum. Men Enova har ikkje klart å bruke opp pengane som er sett av til dette føremålet. Likevel har Enova vedtatt å kutte i tiltak og støttebeløp frå 1. juli 2021. Naturvernforbundet saman med mange andre organisasjonar har protestert på denne utviklinga og krev at støttebeløpa må doblast og nye støtteordningar innførast. Enova må støtte populære tiltak som folk flest har økonomi til å gjennomføre.

I den nye avtalen mellom Klima- og miljødepartementet og Enova er energisparing ytterlegare nedprioritert. Enova skal framleis arbeide for reduksjon i klimagassutslepp i ikkje-kvotepliktig sektor som er alle sektorar unntatt industri, fram til 2030. I tillegg skal dei fremme teknologiutvikling og innovasjon som kan redusere utsleppa ytterlegare fram i mot 2050. Dette er sentrale satsingsområde for å nå våre klimamål og sikre vår posisjon som ein industrinasjon. Men energiøkonomisering som er heilt avgjerande for å få nok fornybar energi til elektrifisering og industriutvikling, er ikkje lenger med som eit av dei overordna måla i mandatet.

Fornybar energi er ein knapp ressurs. Skal vi nå målet om null utslepp av klimagassar i 2050, så må vi erstatte all fossil energi med fornybar. Men det vil ta lang tid å bygge ut nok miljøvennleg energi. Dessutan har all produksjon av fornybar energi i større eller mindre grad negative konsekvensar for natur og miljø. Derfor må vi spare på energien for å få energibalansen til å gå opp. Energisparing er kanskje det viktigaste enkelttiltaket for å nå klimamåla våre. Sparer vi energi, så sparer vi også på andre viktige ressursar som går med til å produsere, lagre og transportere energi.

Energisparing er framme i den politiske debatten med jamne mellomrom. Men resultata har så langt vore sparsame. Det vi har spart med meir energieffektive bygg, har langt på veg blitt spist opp av større areal og større krav til komfort. I den oppheta debatten om vindenergi, har det blitt fornya fokus på energisparing. Enkelte opererer med eit sparepotensiale i bygg på opp mot 30 – 40 TWh innan 2050. Dette er eit svært optimistisk estimat som vil krevje at alle nybygg heretter er nullhus eller plusshus, og at det i tillegg blir satsa på energiøkonomisering og energiproduksjon i eksisterande bygg. Det vil krevje ei langt kraftigare satsing frå styresmaktene enn det vi ser i dag.

I ein situasjon med stort behov for elektrifisering og med konflikt kring produksjon av fornybar energi, er det heilt uforståeleg at regjeringa satsar så lite på energisparing. Det er ei utvikling vi må få snudd om vi skal nå klimamåla og skape trygge arbeidsplassar. Vi kan ikkje nedprioritere den mest miljøvennlege energien i ein situasjon med aukande behov for rein energi.

Alf Bolmelid

innlegget stod på trykk i Fædrelandsvennen julaftan

Best på miljø og arbeidsplassar

sv logoMiljøjournalen som blir gitt ut av Noregs Naturvernforbund, har gjennomgått miljøpolitikken til alle partia på Stortinget. Framstegspartiet og Høgre hamna som forventa på botnen med respektive 5,5 og 10 poeng av 25 oppnåelege. SV vart nummer 1.

I følgje Naturvernforbundet stiller Framstegspartiet seg tvilande til at vi har menneskeskapte klimaendringar, og partiet vil derfor ikkje redusere klimautsleppa. Partiprogrammet til FrP omtaler heller ikkje energiøkonomisering som er eit viktig tiltak for å sikre framtidige arbeidsplassar i tillegg til å vere det mest effektive klimatiltaket. Høgre skårar dårleg på miljøtesten i Miljøjournalen blant anna fordi partiet vil opne for oljeboring i dei sårbare og fiskerike havområda i nord.

SV kom best ut i miljøtesten med 20,5 poeng av 25 oppnåelege. Miljøjournalen legg blant anna vekt på at SV går mot oljeboring i havområda utanfor Lofoten og Vesterålen og vil ha varig verna petroleumsfrie område. SV vil satse sterkare på energiøkonomisering, passivhus og fornybar energi, og partiet vil ha ein kraftig auke i dei statlege overføringane til kollektivtransport.

Vest-Agder SV og underteikna har lenge hevda at ein god miljøpolitikk også kan vere ein framtidsretta næringspolitikk. Vi var lenge åleine om dette synspunktet. Men no er det stadig fleire i næringslivet som innser at energiøkonomisering og miljøteknologi er berebjelkar i ein framtidsretta industripolitikk. Klimasamfunnet skaper nye krevjande marknader som passar godt for eit høgkostland som Noreg, og investorar er ofte skeptiske til bedrifter som ikkje tar klima og miljø på alvor.

Stadig fleire bedrifter på Agder leverer no materiale og utstyr til produksjon av fornybar energi som vindmøller og solceller, og Elkem og Alcoa satsar på ny og mindre energikrevjande aluminiumsprosess. Også olje- og gassindustrien på Sørlandet har begynt å engasjere seg for å komme inn på marknaden for fornybar energi, og for å setje miljøstandardar for sin aktivitet.
Ein moderne industri er eit viktig element i eit samfunn som tar miljøet og klimatrusselen på alvor.

Som medlem av Teknologirådet var eg med i ei arbeidsgruppe med representantar frå næringslivet og miljørørsla, og der fekk eg gjennomslag for dette synet. I sluttrapporten frå arbeidsgruppa blir det peika på at staten må gå sterkare inn med midlar til forsking, pilotanlegg og omstilling. Det har den raudgrøne regjeringa tatt fatt i. I år er det oppretta åtte nye forskingssenter for miljøvennleg energi og ei rekke andre store prosjekt er sett i gang. UiA er med i eit av forskingssentra og har fått andre prosjektmidlar i tillegg.

ENOVA, som er eit statleg organ for støtte til ny teknologi, har fått ein kraftig auke i sine rammer blant anna i samband med krisepakka. Det er ein del av desse midlane som no går til pilotanlegg for ny aluminiumsprosess på Lista. Krisepakka inneheldt også andre viktige tiltak for næringslivet. Olje- og gassnæringa på Sørlandet med små og store underleverandørar unngjekk ei dramatisk krise då rammene for Garantiinstituttet for eksportkreditt blei auka. På grunn av at den raudgrøne regjeringa har ført ein nøktern økonomisk politikk, hadde vi økonomisk handlefridom til å setje i verk nødvendige tiltak.
Med over 30 års erfaring frå industri, forsking og miljøarbeid ser eg fram til å komme på Stortinget og arbeide vidare med ein industripolitikk for klimasamfunnet og legge grunnlaget for ein livskraftig industri på Agder.

Alf Holmelid
1. kandidat for Vest-Agder SV